f
Polski  | Español




Rock Radical Vasco. Zabawa i walka w Kraju Basków




Na początku lat osiemdziesiątych, gdy dla festiwalu w Jarocinie i całej polskiej muzyki rockowej rozpoczynał się najlepszy okres w historii, w Hiszpanii, a konkretnie w jej północnej części, na terenach zamieszkiwanych przez Basków (Kraj Basków oraz Nawarra), pojawił się jeden z najbardziej wpływowych nurtów muzycznych w Hiszpanii, znany dziś jako Rock Radical Vasco (bask. Euskal Rock Erradikala).

Podobnie jak polski punk rock, RRV narodził się w niezwykle burzliwych społecznie i politycznie czasach, kiedy w pofrankistowskiej Hiszpanii zaczęły uzewnętrzniać się wieloletnie napięcia, a mieszkający w granicach tego kraju Baskowie zaczęli domagać się zwiększenia autonomii, a nawet niepodległości (w czym prym wiodła terrorystyczna organizacja Euskadi Ta Askatasuna - ETA). Rząd w Madrycie na dążenia Basków odpowiadał bezwzględnie, tworząc m.in. potajemnie „szwadrony śmierci” GAL. Do tego wszystkiego dochodziły problemy gospodarcze w tym regionie: upadek przemysłu ciężkiego, wysokie bezrobocie i – w odczuciu młodych Basków – brak perspektyw.

Kortatu

Autorami określenia Rock Radical Vasco (radykalny baskijski rock) byli José Mari Blanco (ówczesny menadżer La Polla Records) i Mariano Goñi (ich wydawca), którzy użyli go po raz pierwszy w 1983 r. podczas festiwalu zorganizowanego przeciw wstąpieniu Hiszpanii do NATO. Początkowo RRV pozostawał muzycznie pod bardzo dużym wpływem takich grup jak brytyjskie Sex Pistols, Madness i The Clash, czy też amerykański Ramones, wprowadzając jednocześnie do swojego repertuaru charakterystyczne baskijskie brzmienia. Łączył różne style muzyczne, jak hardcore, punk, oi, ska czy reggae. Również twórczość poszczególnych kapel trudno zaliczyć do jednego gatunku, zwłaszcza, że nierzadko muzyka wykonywana przez nie u schyłku kariery bardzo różniła się od tej, z którą debiutowali. Jeśli chodzi o problematykę tekstów, przeważała tematyka polityczno-społeczna. U wszystkich zespołów za pewną wspólną oś można uznać anarchistyczny bunt przeciw niesprawiedliwości, nietolerancji i braku poszanowania dla godności człowieka. Wiele baskijskich zespołów tamtych czasów identyfikowało się z hasłem „JAIAK BAI, BORROKA ERE BAI”, co w dosłownym tłumaczeniu znaczyło „zabawa tak, ale także walka”.

Kapele zaliczane (głównie przez dziennikarzy) do nurtu Rock Radical Vasco działały początkowo przy małych lokalnych wytwórniach, jak Oihuka, Soñua czy Discos Suicidas, i we własnym zakresie organizowały trasy koncertowe – głównie na terenach zamieszkałych przez ludność baskijską, ale z czasem również w innych rejonach Hiszpanii.

Kortatu

Sztandarowymi przedstawicielami RRV są bez wątpienia grupy Kortatu i Eskorbuto. Obie wiele łączyło, ale i dzieliło. Kortatu było najbardziej spektakularnym przedsięwzięciem muzycznym jednej z najbarwniejszych (bardzo aktywnej do dziś) postaci baskijskiej sceny, Fermina Muguruzy oraz jego młodszego brata – Iñigo (jest jeszcze trzeci brat, Javier, który oczywiście też jest muzykiem), pochodzących z niewielkiego, przygranicznego miasteczka Irun. Wraz z kilkoma przyjaciółmi w 1983 r. założyli oni zespół, którego sama już nazwa wiele mówiła na temat charakteru muzyki i poglądów politycznych członków grupy – pochodziła ona bowiem od imienia bojownika ETA, który zginął podczas jednej z akcji. Muzycy zresztą, podobnie jak zdecydowana większość przedstawicieli RRV, otwarcie przyznawali się do popierania baskijskiego ruchu narodowego (Fermin kandydował nawet do baskijskiego parlamentu z listy Herri Batasuna – partii uznawanej za polityczne ramię ETA).



W tej sytuacji nie może dziwić, iż zdecydowana większość twórczości Kortatu dotyczyła politycznej sytuacji w Kraju Basków (choć nie tylko, gdyż podejmowali również problematykę międzynarodową). Kortatu jako jedni z pierwszych nie bali się śpiewać w języku baskijskim (euskara lub euskera), nie bali się wywieszać ikurriny (flagi Baskonii) na koncertach ani też jasno określać swoją postawę wobec sytuacji politycznej Kraju Basków. Ponadto, jako pierwsi na Półwyspie Iberyjskim zaczęli grać ska-punk. W sumie, w czasie swojego krótkiego istnienia (1984-1988), zespół wydał 6 albumów. Do legendy przeszedł split z kapelami CicatrizJotakie i Kontuz Hi! - - wydany w 1985 r. Najsłynniejszym utworem grupy był jednak kawałek zatytułowany „Sarri, Sarri” z następnej legendarnej płyty z 1985 r., zatytułowanej po prostu „Kortatu”. Była to ich pierwsza piosenka śpiewana w języku baskijskim i pierwsza piosenka ska-punkowa w tym języku.

Co ciekawe, Kortatu odwiedzili również Polskę, gdzie ich poczucie humoru i radykalne poglądy dały się we znaki polskim dziennikarzom. Podczas pobytu w Warszawie w 1987 r., dokąd muzycy przyjechali na Grand Festival Róbrege, zaproszeni na wywiad do studia telewizyjnego zaśpiewali niespodziewanie „Eusko Gudariak” (hymn, śpiewany często przez członków i sympatyków ETA) czym wprowadzili w niemałe zakłopotanie prowadzącego wywiad redaktora Marka Wiernika (program był na żywo). Wywiad, który przysporzył tłumaczce sporo problemów możecie obejrzeć tutaj », zaś ów zaskakujący występ poniżej:

Eskorbuto

Nieco inne barwy reprezentował zespół Eskorbuto. Nacjonalizm baskijski w tekstach tej grupy nie zajmuje tyle miejsca, co w przypadku Kortatu (choć niewątpliwie go popierali, czego dowodem były kawałki „ETA” i „Antes de las guerras”). I to nie jedyna różnica. Pochodzenie zespołu też było inne – Eskorbuto powstało w slumsach Ezkerraldea (hiszp. Margen Izquierda tzw. Lewy Brzeg Bilbao). Jeszcze zanim cokolwiek nagrali już byli legendą. Nihilistyczna postawa, krytyka nie tylko systemu politycznego ale i wszystkiego wokół, mocne osobowości muzyków (szczególnie Iosu Exposita i Juanmy Suáreza), ale także ich słabość do używek i przede wszystkim chwytliwy melodyjny punk – to wszystko pozwoliło Eskorbuto stać się jednym z najpopularniejszych zespołów w Kraju Basków, a później nawet w całej Hiszpanii.

Eskorbuto

Eskorbuto

Co jeszcze różniło Eskorbuto od Kortatu? Otóż ci pierwsi, pewnie ze względu na swe pochodzenie i nieznajomość euskary, śpiewali wyłącznie po hiszpańsku. Ich pierwszy longplay „Eskizofrenia” (1985) doskonale pokazywał styl zespołu: agresywne społeczno-polityczne teksty i oiowe brzmienie. Był to chyba najciekawszy materiał, jaki nagrali, choć za najważniejsze w ich karierze uważa się kolejne dwa albumy: „Anti-todo” (1986) oraz mroczny, pesymistyczny i bardziej rockowy „Los demenciales chicos acelerados” (1987), na którym jednak zabrakło już przekazu politycznego.

La Polla Records, Hertzainak

Oprócz Kortatu i Eskorbuto istniały inne, równie ciekawe, kapele prezentujące, jak już wspomniano, bardzo zróżnicowaną tematykę w swoich tekstach, a także różne style muzyczne. O fanów Eskorbuto rywalizowała kapela La Polla Records ze swym niesamowicie oryginalnym liderem Evaristo. Prezentowała ona podobną postawę w stosunku do świata co „dzieci Margen Izquierda”, ale jej teksty były bardziej dosłowne. Pierwszy album studyjny zespołu – „Salve” (1984) – osiągnął podobno liczbę ponad miliona sprzedanych kopii.

Eskorbuto

Evaristo (La Polla Records)

Baskijskim The Clash nazywa się z kolei formację Hertzainak, która debiutowała w 1984 r. znakomitą płytą nazwaną po prostu „Hertzainak”. W tekstach tej formacji (pisanych wyłącznie w euskarze) także odnajdujemy dużo baskijskiego lewicowego nacjonalizmu, jak w sztandarowym kawałku „Si vis pacem para bellum” (łac. Jeśli chcesz pokoju, przygotuj się na wojnę). Dlatego też nie dziwi tu obecność dużej dawki miejscowego folku, świetnie wkomponowanego w melodyjny punk.

Pozostałe kapele

Wyłącznie w języku baskijskim tworzyły również kapele Zarama, z oryginalnym wokalem Roberta Moso (debiut w 1984 r. płytą „Indarrez”), Baldin Bada (bardzo ciekawe połączenie folku ze ska-punkiem na „Lur Azpian Bukatuko Duzue” z 1986 r.), hardcorowe BAP!!, oiowe Delirium Tremens (kolejna kapela z udziałem jednego z członków rodziny Muguruza, tym razem Iñiga) czy też punkrockowe Jotakie (zespół przypominający nieco naszą Republikę).

W przypadku pozostałych kapel sprawa języka wyglądała różnie. Było to spowodowane najczęściej nieznajomością euskary (w czasach dyktatury Franco język ten był zakazany i większość Basków go po prostu nie znała) lub chęcią wypromowania swojej muzyki poza granice Kraju Basków. Wśród tych, u których przeważał język hiszpański wyróżnić należny legendę muzyki reggae w Hiszpanii, zespół Potato. Jego split z 1986 r. z innym przedstawicielem RRV, Tijuana In Blue, był jednym z najciekawszych wydawnictw tamtych lat.

Eskorbuto

Hertzainak

Najlepszy album live tamtych czasów nagrali punkowcy M.C.D. – w 1987 r. zespół wydał „Bilboko gaztetxean”, będący zapisem koncertu w Bilbao, z legendarnymi kawałkami „No mas punkis muertos” czy „35 millones de borregos”. Dwa lata później kapela nagrała, tym razem w studiu, kolejną ciekawą płytę, o mocnym tytule „Jódete”. M.C.D. zasłynęło też nagraniem kilku utworów ku czci sportowej wizytówki Basków, klubu Athletic Bilbao.

Duże znaczenie dla rozwoju ska-punka miała płyta „Skalherria Punk” (1986), będąca splitem kapel KorroskadaVomito, Txorromorro i Virus de Rebelion (w której zaczynał dzisiejszy gitarzysta Ska-P, Joxemi). Za ciekawostkę natomiast można uznać kapelę Las Vulpess, składającą się wyłącznie z kobiet. Ta punkowa grupa przypominała nieco „kobiecą wersję Eskorbuto”, a w swoim czasie wywołała spory skandal przez swój hit „Me gusta ser una zorra” czyli „Lubię być dziwką”.

Tak trochę na siłę, do RRV można zaliczyć także prekursora hiszpańskiego rapu, grupę Negu Gorriak, założoną w 1990 r. przez wspomnianego wyżej Fermina Muguruzę. Będący muzycznie pod dużym wpływem amerykańskich kapel Public Enemy i Faith No More zespół, oprócz wspomnianego gatunku, grał również hardcore, ska i reggae, a w jego tekstach bardzo widoczny był oczywiście baskijski nacjonalizm.

Posłuchaj playlisty z najsłynniejszymi utworami Rock Radical Vasco :

Epilog

Większość kapel wywodzących się z nurtu Rock Radical Vasco zakończyła swoją działalność do końca lat dziewięćdziesiątych, a jednym z nielicznych wyjątków było Potato, którego pożegnanie nastąpiło dopiero w 2007 r. (płytą „Gracias y Agur”). Niektóre zespoły po wielu latach próbowały wrócić na scenę z serią koncertów (Zarama, Tijuana in Blue czy M.C.D.) albo nową płytą (Vómito), jednak powroty te raczej trudno zaliczyć do wyjątkowo udanych. Jedynym przedstawicielem RRV, który gra nieprzerwanie po dzień dzisiejszy jest hardrockowo-heavymetalowa Barricada.

RRV wywarł wielki wpływ na kapele nie tylko w Baskonii, ale na całym Płw. Iberyjskim, Italii oraz w Ameryce Łacińskiej. Co ciekawe, wpływy RRV odnaleźć można w rozmaitych stylach muzycznych, począwszy od ska-punka (Ska-P, Skalariak, Betagarri, Skaparapid), punk-rocka (Boikot, Reincidentes, Extremoduro, Guerrilla Urbana, Dixebra) i heavy-metal (Soziedad Alkoholika, Su Ta Gar), aż do hip-hopu (Selektah Kolektiboa , MAK), a nawet... dance (Hemendik At!).


Tekst ukazał się pierwotnie na blogu
REVOMUSIK. Latynoska i baskijska scena zaangażowana »



Osobom hiszpańskojęzycznym (i nie tylko!) polecamy też ciekawy reportaż „Aquellas movidas - Rock Radical Vasco”, zrealizowany przez hiszpańską RTVE, który zawiera wiele materiałów z epoki oraz współczesne wywiady z muzykami najważniejszych kapel RRV. Można go obejrzeć na youtube »




Polecamy:

wywiady
Wywiad z Pulpulem, wokalistą Ska-P
niusy
Król w szachu? Zobacz nowy teledysk Ska-P „Jaque al Rey”! Nowa płyta już wkrótce
niusy
Ska-P zagra w Stodole! Powrót do Polski hiszpańskiej formacji

Komentarze:

Twój nick:

Twój e-mail:

Treść:



Wszystkie prawa zastrzeżone © J. K. 2011-2018     © MUZZAICA: rockowo-metalowa mozaika. Hiszpański i latynoamerykański rock i metal!